PATRICK DEWAEL: Afscheid van MARCEL ENGELBORGHS

 

 

Marcel,

 

In één van je interviews de voorbije dagen zei je dat je een fantastisch leven achter de rug had, met ontzettend veel mooie momenten. “Waarom zou ik dan klagen?” zo zei je, zonder enige bitterheid. Het tekende je volkomen. Je vroeg geen medelijden, geen treurnis. Je wilde niemand bezwaren. Je huldigde de filosofie van de grote aanvaarding van het leven. In om het even welke situatie maakte je er het beste van.

 

Een tijdje geleden vroeg je mij om je schepenambt wegens je ziekte maar beter aan iemand anders te geven. Maar dat heb ik geweigerd. Ik deed dat niet om je moed in te spreken zoals we meestal doen bij mensen die ziek zijn. Jij wist heel goed wat je toen vroeg, en ik antwoordde al even bewust. We beseften allebei dat het einde in zicht was en je legde je daar bij neer. Zonder klagen, zonder cynisme, zonder belasting voor je vrienden en kennissen.

 

Op die dag heb ik je ongelooflijk bewonderd. Je sereniteit en kalmte maakten me sprakeloos. Men zei ooit dat het ergste nog moet komen, en dat is zo. Niet dat we angst hebben voor de dood, maar wel voor het sterven. Maar net die angst had je op een rationele manier verwerkt door je afscheid zorgvuldig en heel helder te plannen. Het typeerde je levenswijze met veel wijsheid. Je nam je eigen lot in handen, in volle vrijheid. Ook in dat levenseinde zelf.

 

Een dergelijke opvatting getuigt van bijzondere moed en medeleven. Het leven is eindig, dat weten we allemaal. Maar weinigen staan er bij stil omdat het zo akelig is, zo leeg, zo zinloos. Jij besefte dat ook, maar op een of andere manier demonstreerde je daarmee paradoxaal precies je levenslust.

 

‘Er zijn duizenden mensen die kanker krijgen’, zo vertelde je, waarmee je wou aantonen dat je eigen dood maar een detail is in de geschiedenis. Maar Marcel, dat is niet zo. Zonder dat je het misschien weet, heb je mee enkele stenen in de rivier verlegd, waardoor de stroming van het water, hoe minimaal ook, veranderd is. Zo heeft elke mens invloed op de geschiedenis, hoe gering ook.

 

Maar door je openlijke bekentenis van je wens om pijnloos uit het leven te stappen, volgens de wet, heb je meer dan een steen verlegd. Je hebt de loop van het water grondig veranderd. Je getuigenis is niet alleen een bron van verdriet en medeleven, maar ook van begrip en zelfs hoop. Het begrip van talloze mensen die zelf geliefden zijn kwijtgeraakt door ziekte, ongeval of ouderdom, maar die geen afscheid hebben kunnen nemen. Het begrip ook van mensen die aan een sterfbed geen gesprek meer konden voeren met hun geliefden. De hoop ook voor velen dat het onafwendbare einde van het leven geen verdoemenis, geen hel of afschuwelijke pijn hoeft te zijn. Meer dan honderd debatten in het parlement toonde je moedige houding aan hoe essentieel de euthanasiewet wel is geweest. En zal blijven.

 

Marcel,

 

Ik vind het dus goed dat die wet bestaat, maar dan toch wel in de hoop dat die zo weinig mogelijk moet toegepast worden. Want het afscheid van je valt me heel zwaar. Ik ontzeg je dus niet dat je van deze wet gebruik maakt, integendeel. Het siert je dat je heel openlijk je beslissing openbaar maakt en zelfs aangeeft dat je je lichaam ter beschikking stelt van de wetenschap. Maar het is en blijft een nederlaag, zoals elke ziekte, elke dood een nederlaag betekent.

 

Jij en ik geloven niet in een hiernamaals, maar dat neemt niet weg dat we van het leven houden, en dat we niets liever zouden wensen dan dat het zou voortduren. Niet eeuwig natuurlijk, want dat zou pas een verschrikking zijn, maar lang, heel lang, want het leven is zo mooi, zo rijk, zo verrijkend.

 

Ik troost mij nu met een muziekfragment dat beter dan andere aangeeft hoe moeilijk, maar tegelijk troostrijk het afscheid van een geliefde of goede vriend is. Het is een fragment uit ‘Cosi fan tutte’, waarin het finale afscheid wordt bezongen. De schrijver Eric-Emmanuel Schmitt beschrijft die muziek in zijn boek ‘Mijn leven met Mozart’. Hij heeft het over het afscheid van de geliefden, het afscheid van het huidige geluk, het afscheid van de droom van een volmaakte verbintenis. Maar tegelijk maakt die prachtige samenzang het afscheid nemen van dierbaren draaglijker en doet zij mij de onvermijdelijke overwinning van de nacht op het leven aanvaarden.

 

Vaarwel, mijn goede vriend.

 

Patrick Dewael