DE WEG NAAR GROEN LIBERALISME – Dirk Verhofstadt

DE WEG NAAR GROEN LIBERALISME

column

Dirk Verhofstadt

Café Futur is de naam van een reeks lezingen georganiseerd door Open VLD waarin bevlogen sprekers hun ideeën voor morgen voorstellen over politieke, maatschappelijke en filosofische onderwerpen. Die thema’s hebben niet zozeer te maken met concrete partijpolitieke acties die thans aan de orde zijn in de Wetstraat, maar wel met diepgaande vraagstukken en problemen die een lange termijnvisie behoeven. De eerste lezing werd gehouden door de Nederlandse filosoof en publicist Floris van den Berg, auteur van boeken zoals Filosofie voor een betere wereld en De vrolijke veganist. In zijn werken breekt Floris van den Berg een lans voor groen liberalisme dat voor hem uiteenvalt in twee grote luiken: de exploitatie van de planeet en dierenrechten.

Ten eerste waarschuwt hij voor de ongeremde exploitatie van de natuurlijke grondstoffen en de nefaste effecten van de intensieve veeteelt die kunnen leiden tot een onleefbare wereld. Dit heeft volgens hem te maken met de combinatie van de toename van de wereldbevolking en de nog steeds groeiende ecologische voetafdrukdruk van elke mens, momenteel ook in India, China en Brazilië. Vandaar zijn oproep om dringend een andere levenswijze aan te nemen teneinde de draagkracht van de aarde te vrijwaren. En dit is volgens Floris van den Berg niet louter omwille van praktische overwegingen noodzakelijke, maar wel om ethische redenen. Willen we rekening houden met de rechten en vrijheden van de toekomstige generaties dan moeten we nu reeds keuzes maken om die rechten en vrijheden te vrijwaren.

Ten tweede komt hij op voor dierenrechten. Tegenstanders daarvan wijzen op fundamentele verschillen tussen mensen en dieren. De eersten beschikken over een (zelf)bewustzijn, kunnen praten, zijn intellectueel vaardig, kunnen toekomstplannen maken, enzovoort. Maar uit steeds meer onderzoek blijkt dat dieren veel dergelijke zaken ook kennen en kunnen. Sterker nog, er zijn heel wat menselijke wezens zoals baby’s, mentaal gehandicapten en dementerenden die minder vaardigheden hebben dan dieren en die we toch met al onze liefde helpen en omringen. Die vaardigheden zijn voor Floris van den Berg trouwens niet cruciaal. Hij verwijst naar de volgende uitspraak van Jeremy Bentham: ‘Het zal ooit erkend worden dat het aantal benen, de harigheid van het vel of het hebben van een staart, onvoldoende redenen zijn om een sensitief wezen aan zijn lot over te laten. Waar moeten we anders de grens tussen mens en dier leggen? Is dit het vermogen om logisch na te denken of misschien het vermogen om te spreken? Maar een volwassen paard of hond is met zekerheid een meer rationeel wezen, en zelfs meer een conversationeel wezen, dan een baby van een dag of een week of zelfs een maand oud. Maar stel dat het anders zou zijn, wat doet het er toe, de vraag is niet, kunnen ze logisch redeneren? en ook niet kunnen ze praten?, maar kunnen ze lijden?’

Om die reden is Floris van den Berg dan ook een overtuigde veganist. Hij ziet dat laatste als een noodzaak om een groen liberaal te zijn, of beter gezegd, een authentiek liberaal. Daarvoor verwijs hij ook naar de Britse filosoof John Stuart Mill en zijn boek On Liberty. Daarin staat dat elke mens de grootst mogelijke vrijheid geniet voor zover hij geen schade toebrengt aan anderen. Het verspillen van grondstoffen, het voeren van een intense veeteelt, het gebruiken van dierlijke producten voor voedsel, kleding, experimenten in laboratoria en dergelijke, brengen wel degelijk schade toe aan bewust levende wezens zoals dieren, maar ook aan toekomstige generaties en moeten daarom verboden worden.

De filosoof beseft dat zijn standpunten een enorme impact zouden hebben op onze huidige levenswijze maar stelt dat er geen alternatief bestaat. Willen we ethisch correct handelen en anderen geen schade toebrengen dan moet een liberaal zijn ecologische voetafdruk fors reduceren en veganistisch eten, aldus Floris van den Berg. Daar valt veel voor te zeggen maar politiek gezien betreft dit een bijzonder impopulaire gedachte die door veel mensen – ook wetenschappers – wordt bestreden. Een dergelijke gedragsverandering lijkt dan ook moeilijk aanvaardbaar, laat staan afdwingbaar. Daarbij geloven ook heel wat mensen, zeker liberalen, in het probleemoplossend vermogen via technologische vernieuwingen, toch zeker wat het ecologische aspect betreft.

Dat betekent echter niet dat we intussen werkloos moeten toekijken met betrekking tot ecologie en dierenwelzijn. Wat dat laatste betreft kunnen intussen al heel wat stappen gezet worden om het lijden van niet menselijke levende wezens te verminderen. Zoals het verplicht maken van het verdoofd slachten (wat nu om religieuze redenen nog steeds niet hoeft), het afschaffen van alle vormen van landbouwsubsidies (die de markt ontwrichten en juist een motor vormen voor intensieve landbouw en veeteelt), het bestrijden van het kweken van dieren voor de aanmaak van luxeproducten zoals bont, en het stimuleren van kleinschalige landbouw. Deze stappen passen in de steeds uitdijende morele kring die we in de loop van de geschiedenis hebben vastgesteld en die spoort met ons groeiend moreel bewustzijn.


Dirk Verhofstadt